Vesti
Vinčanci Civilizacija čije tajne još otkrivamo
Kako su izgledala vinčanska naselja, na koji način su njihovi stanovnici organizovali prostor u kojem su ziveli i šta arheološki nalazi otkrivaju o njihovoj svakodnevici – pitanja su na koja nova saznanja pruzaju istrazivanja dva vinčanska lokaliteta, Adžine njive – Brajkovo u Klenku i Srednje polje u Bradarcu kod Aleksinca. O ovim istrazivanjima i zivotu ljudi koji su na prostoru centralnog Balkana ziveli pre više od 7.000 godina govorio je dr Dragan Milanović, viši naučni saradnik Arheološkog instituta u Beogradu, na sinoćnjem predavanju u Zavičajnom muzeju Ruma.
Milanović je objasnio da se predavanje zasniva na dva istrazivačka projekta koja se po svom karakteru značajno razlikuju.
„Jedno su Adžine njive u Klenku, istrazivački projekat koji je bilo zaštitnog karaktera, gde smo istrazili ogromnu površinu i imali značajna finansijska sredstva. Drugo je moje istrazivanje u Aleksincu, na lokalitetu Srednje polje, gde su u pitanju sistematska istrazivanja, uz izdvajanje svake godine manjih sredstava, jer je arheologija veoma skupa nauka“, naveo je Milanović.
Upravo ova dva lokaliteta omogućila su istrazivačima da dođu do novih saznanja o načinu na koji su vinčanske zajednice organizovale prostor u kojem su zivele. Podaci sa terena pruzaju mogućnost da se, izvan pojedinačnih predmeta, sagleda celokupni kontekst zivota jedne od najznačajnijih praistorijskih kultura na prostoru Balkana.
Vinčanska kultura zauzima posebno mesto u evropskoj praistoriji. Njeno jezgro nalazi se na prostoru današnje Srbije, dok su tragovi njenog uticaja i srodne pojave zabelezeni i na širem prostoru Balkana i jugoistočne Evrope – u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Crnoj Gori, Severnoj Makedoniji, Bugarskoj, Rumuniji i Mađarskoj.
Iako je vinčanska kultura svetski naučno poznata i predstavlja neizbeznu temu za istrazivače praistorije širom sveta, od američkih i britanskih do francuskih i nemačkih univerziteta, o samom načinu zivota ljudi koji su je stvarali još uvek postoji niz nepoznanica.
Jedan od glavnih razloga je to što nijedno vinčansko naselje do danas nije u celosti istrazeno, niti je u većini slučajeva iskopan njegov veći deo.
„Veliki broj naselja je konstatovan u Srbiji. Procenjuje se da ih ima više stotina, a verovatno i preko hiljadu. Ali poenta je da nijedan lokalitet nije u celosti iskopan, niti je istrazen veći deo nekog naselja. To je razlog manjka znanja o tome kako se zivelo u tom periodu – manjka velikih, ciljanih istrazivanja. Tako da tek treba da otkrivamo mnoge stvari o vinčanskoj kulturi“, istakao je Milanović.
Vinčanci su bili deo velikih promena koje su obelezile praistoriju Evrope. Njihovi preci pripadali su populacijama koje su sa širenjem zemljoradnje i stočarstva promenile način zivota – od lovačko-sakupljačkog načina privređivanja ka zivotu u stalnim naseljima.
Ta promena donela je i novi odnos prema prostoru. Umesto privremenih staništa, pojavljuju se naselja koja su mogla da traju vekovima. Prema rečima Milanovića, neka vinčanska naselja opstajala su 700, 800, pa čak i oko hiljadu godina.
„To je populacija koja je ostavila veliki trag ovde na prostorima centralnog Balkana. Ali ta populacija nije opstala. Genetska istrazivanja pokazuju da su se oni delimično pretopili u neki novi supstrat. Njih su kasnije zamenile ili potisnule druge populacije, koje su donele drugačiji kulturni i demografski okvir“, rekao je Milanović.
Zbog toga arheološka istrazivanja vinčanskih lokaliteta nemaju značaj samo za razumevanje jedne praistorijske kulture, već i za proučavanje širih promena koje su tokom milenijuma oblikovale stanovništvo, način zivota i kulturni pejzaz Balkana.
